PPK - Co to jest

PPK

Pracownicze Plany Kapitałowe zaprojektowane zostały jako system długoterminowego, regularnego oszczędzania. Dzięki rozbudowanemu pakietowi ulg i automatycznemu zapisowi uczestników, PPK mają stymulować gromadzenie  prywatnego kapitału.

Adresaci PPK

Pracownicze Plany Kapitałowe obejmują osoby, które pracują w oparciu o umowę o pracę, zlecenia, umowę agencyjną, wykonują pracę nakładczą, są członkami rad nadzorczych lub rolniczych spółdzielni, o ile podlegają z tych tytułów społecznemu ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu.

W programach mogą uczestniczyć wyłącznie pełnoletni zatrudnieni. Pracujący  przez przynajmniej 3 miesiące, którzy ukończyli osiemnasty rok życia a nie ukończyli 55 zapisywani są automatycznie (auto enrolment), ale mogą  się temu sprzeciwić składając na piśmie stosowne oświadczenie. Podobnie jak inni uczestnicy zachowują prawo rezygnacji w dowolnej chwili. Rezygnujący po 4 latach zostaną ponownie automatycznie zapisani, chyba że po raz kolejny złożą deklarację o rezygnacji.

Zatrudnieni między 55 a 70 rokiem życia uprawnieni są do przystąpienia na wniosek. Pracodawca ma poinformować takie osoby o możliwości złożenia wniosku o przystąpienie do PPK. Przepisy w żaden sposób nie ograniczają wieku uczestników, którzy przystąpili z zachowaniem powyższych limitów.

Obsługa programu jest obowiązkiem podmiotu zatrudniającego czyli nieco uproszczając pracodawcy. Ma on między innymi przyjmować określone oświadczenia pracowników oraz informować instytucję finansową o wielu kwestiach związanych z PPK. Zatrudniający dokonuje także wyboru instytucji finansowej, która zarządzać będzie wpłacanymi środkami. Udział pracowników w procesie wyłaniania instytucji finansowej ma jedynie charakter konsultacyjny. Po upływie terminu na wybór, Polski Fundusz Rozwoju wzywa firmę do zawarcia w terminie 30 dni umowy o zarządzanie PPK z PFR TFI lub przekazania informacji o zawarciu takiej umowy z inną instytucją finansową uprawnioną do prowadzenia programu. Warto dodać, że zniechęcanie zatrudnionych do uczestnictwa w programie jest zabronione i karalne. Grzywna z tego tytuły może sięgać nawet 1,5  % funduszu płac u danego podmiotu zatrudniającego w roku obrotowym poprzedzającym nałożenie kary. Istnieją jednakże wyjątki. Tworzenie PPK nie jest konieczne,  jeśli w przedsiębiorstwie funkcjonuje Pracowniczy Program Emerytalny (PPE) ze składką w wysokości nie mniejszej niż 3,5% wynagrodzeń, w którym uczestniczy przynajmniej ¼ zatrudnionych. Wyłączeni są zatrudnieni przez osoby fizyczne w zakresie niezwiązanym z działalnością gospodarczą. Program nie obejmie także mikroprzedsiębiorcy, jeśli wszyscy pracujący w takim podmiocie złożą oświadczenie o rezygnacji z PPK.

Ustawa pozwala na prowadzenie programu czterem rodzajom instytucji. Są to:

-Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych (TFI)

-Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE)  (instytucje zarządzające OFE)

-Pracownicze Towarzystwa Emerytalne

-Towarzystwa Ubezpieczeń na Życie.

Jednakże nie wszystkie instytucje zaliczające się do tych grup będą mogły przedstawić ofertę PPK, albowiem ustawodawca przewidział dodatkowe wymogi głównie o charakterze kapitałowym.  KNF wyliczył ,że  uprawnionych do prowadzenia PPK jest 45 instytucji. Jednakże przypuszczać należy, że tylko niektóre włączą się w rywalizację o ten rynek.

Wpłaty PPK

Minimalna wpłata uczestnika na PPK to 2% zarobków brutto. Jako zarobki rozumie się wszelkie świadczenia od których naliczane są składki na społeczne ubezpieczenie emerytalno-rentowe, niezależnie czy nazywane są pensją, premią czy w inny sposób. Jedynie zatrudnieni, których zarobki ze wszystkich źródeł nie przekraczają 120% minimalnego wynagrodzenia mogą zadeklarować wpłatę na poziomie 0,5%.   Dopuszczalne jest zadeklarowanie wyższej składki do 4% zarobków brutto.

Podmiot zatrudniający każdemu kontrybującemu do PPK obowiązany jest z własnych środków wpłacić od 1,5% do 4% jego wynagrodzenia brutto. Wpłata w minimalnej wysokości zwolniona jest z obciążeń  na rzecz ZUS, ale od wpłat pracodawcy pobierana jest zaliczka na podatek dochodowy, gdyż jest to dochód pracownika. Prawem zatrudniającego jest różnicowanie wysokości finansowanych przez niego wpłat dodatkowych dla różnych pracowników np. według kryterium długości stażu pracy. Takie mechanizmy powinny  znaleźć umocowanie w regulaminie wynagradzania, układzie zbiorowym pracy oraz umowie o zarządzanie PPK.

Trzecie źródło kapitału stanowi Fundusz Pracy. Za rozpoczęcie oszczędzania w PPK przyznawana jest wpłata powitalna w wysokości 250 PLN. Można ją otrzymać tylko raz. Fundusz Pracy dokonuje także dopłat rocznych na rachunki, które zostały zasilone środkami  nie mniejszymi niż wynosi kwota wpłat podstawowych należnych od kwoty stanowiącej 6-krotność minimalnego wynagrodzenia. Ten ostatni benefit  będzie widoczny na rachunku uczestnika do 15 kwietnia następnego roku  po tym, za który przysługuje dopłata, a wpłata powitalna zostanie zaksięgowana w kwartale następującym po przystąpieniu do PPK.

Wypłaty z PPK

Docelowo wypłata środków ma nastąpić na wniosek uczestnika po ukończeniu 60 roku życia. Jeśli nie umówiono się inaczej uczestnik otrzyma 25% środków jednorazowo, a resztę w minimum 120 miesięcznych ratach. Gdyby rata miałaby być mniejsza niż 50 PLN wszystkie oszczędności przekazane zostaną uczestnikowi w jednej transzy. Nie ma przeszkód, by na wniosek uczestnika wszystkie środki wypłacane były wyłącznie w formie ratalnej. Istnieje także możliwość przekazania środków IKE, na lokatę w banku lub SKOK oraz do wykupienia okresowej lub dożywotniej renty w Towarzystwie Ubezpieczeń na Życie. Jeśli rachunki PPK obojga małżonków prowadzone są przez tą samą instytucję finansową,w grę wchodzi także świadczenie małżeńskie wypłacane w ratach.

W razie poważnego zachorowania uczestnika lub jego małżonka lub dziecka dopuszczalna jest wypłata 25% zgromadzonych środków. Poważnym zachorowaniem w rozumieniu ustawy o PPK jest trwająca co najmniej 2 lata całkowita niezdolność do pracy orzeczona prze komisję lekarską  ZUS, umiarkowany lub znaczny stopień niepełnosprawności i inne jednostki chorobowe taksatywnie wymienione w ustawie.  Kolejną możliwość stanowi bezpłatna autopożyczka na cele mieszkaniowe. Oszczędzający przed ukończeniem 45 roku życia ma prawo tymczasowo wycofać nawet 100% aktywów. Zwrot musi nastąpić w ciągu 15 lat.

Wypłata może być skierowana nie do uczestnika, ale do innej instytucji finansowej. Wypłata transferowa może mieć miejsce przy zmianie zatrudniającego lub zmianie instytucji finansowej obsługującej program w danej firmie.

Wszystkie formy wypłaty są wolne od podatku od zysków kapitałowych (podatek belki) i innych obciążeń PIT.

Zwrot środków

Od wypłaty, która jest zwolniona z podatków i innych potrąceń należy odróżnić zwrot, czyli wycofanie środków przed ukończeniem 60 roku życia.  Zwrotu można dokonać w dowolnej chwili, ale wiąże  to się ze znacznymi kosztami. Rezygnujący traci środki pochodzące z wpłaty powitalnej oraz dopłat rocznych. Na subkonto w ZUS przekazywanych jest 30% środków pochodzących z wpłat podmiotu zatrudniającego. Środki pozostałe po tych potrąceniach niezależnie czy pochodzącą od uczestnika czy zatrudniającego obciążone są 19% podatkiem belki. Danina ta nalicza jest wyłączenie od zysków, a nie całej kwoty zwrotu.

Dziedziczenie

W razie śmierci uczestnika środki przechodzą na jego następców prawnych. Jeśli zmarły pozostawał w ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej połowa środków przypada jego małżonkowi. Resztę otrzymują osoby wskazane wcześniej przez uczestnika. W razie braku dyspozycji w tym zakresie wchodzą do spadku. Takie nabycie po zmarłym nie podlega ustawie o podatku od spadków i darowizn. Czytaj więcej w artykule dziedziczenie a PPK

Inwestowanie środków

Wpłaty uczestników inwestowane są na rynku kapitałowym za pośrednictwem funduszy zarządzanych przez instytucję finansową wybraną przez podmiot zatrudniający. PPK oparte jest na specjalnie do tego utworzonych funduszach zdefiniowanej daty. Ideą tego rozwiązania jest dostosowywanie składu portfela do czasu jaki pozostał do chwili zakończenia inwestycji. Ryzyko inwestycyjne ma maleć wraz z wiekiem oszczędzającego, co oznacza stopniowe zmniejszanie zaangażowania w instrumenty udziałowe (czyli głównie akcje) na rzecz bezpieczniejszych od nich papierów dłużnych (w uproszczeniu obligacji). Limity w poszczególnych funduszach dosyć szczegółowo określa ustawa. Wpłaty najmłodszych uczestników mogę być inwestowane  nawet w 80% w akcje. Natomiast w ostatnich latach przed datą docelową jak i po niej, udział instrumentów dłużnych nie może być mniejszy niż 85%. Każdy z funduszy będzie obejmować po 5 kolejnych roczników. Data docelowa danego funduszu będzie przypadać w roku ukończenia  60 lat przez osoby ze środkowego rocznika z danej grupy. Bez znaczenia są płeć i uprawnienia do wcześniejszej emerytury.
Ustawa gwarantuje możliwość przeniesienie środków z domyślnego funduszu do innych dostępnych funduszy  PPK zarządzanych przez tą samą instytucję finansową. Do jednego funduszu można przenieść co najmniej 10% aktywów zgromadzonych w PPK.  Przynajmniej dwie konwersje w roku są bezpłatne.

Opłaty

Zarządzanie rocznie może  kosztować do 0,6% wartości aktywów netto. Wszystkie instytucje mają prawo pobierać opłatę wynoszącą maksymalnie 0,5% aktywów. Przy osiągnięciu dodatniego wyniku powyżej stopy referencyjnej (oprocentowanie 5-letnich obligacji skarbowych) ustawa pozwala pobrać kolejne 0,1%.

Harmonogram wdrożenia

Ustawa o pracowniczych planach kapitałowych obowiązywać będzie od 01.01.2019, jednakże zawieranie umów zacznie się od lipca 2019 i będzie obejmować 4 etapy.

od 01.07.2019 do 12.11.2019 – przedsiębiorstwa zatrudniające 250 osób i więcej (wg stanu na 31.12.2018)

od 01.01.2020 do 12.05.2020 – przedsiębiorstwa zatrudniające 50 do 249 osób (wg stanu na 30.06.2019 )

od 01.07.2020 do 12.11.2020  – przedsiębiorstwa zatrudniające 20 do 49 osób (wg stanu na 31.12.2019)

od 01.01.2021 do 12.05.2021 – pozostałe przedsiębiorstwa

od 01.01.2021 do 12.05.2021 – jednostki sektora finansów publicznych

Wdrożenie PPK w przedsiębiorstwie

Podane wyżej terminy końcowe dotyczą zawarcia umowy o zarządzanie PPK,  potem przychodzi czas na podpisanie umowy o prowadzenie.  Obie umowy zawiera podmiot zatrudniający z instytucją finansową. Pierwszą w imieniu własnym, a drugą w imieniu i na rzecz zatrudnionych. Umowa o zarządzanie potwierdza wybór danej instytucji finansowej i określa zasady współpracy. Ustawa wskazuje elementy jakie powinny zostać uregulowane w umowie, przy czym podkreślić należy, że warunki cenowe oferowane przez daną instytucję będą takie same dla wszystkich firm.  Samego wyboru dokonuje zatrudniający w porozumieniu ze związkami zawodowymi, a jeśli ich nie ma to z reprezentacją pracowników. W razie braku porozumienia w określonym czasie, decyzja należy wyłącznie do zatrudniającego.

Podmioty zatrudniające co najmniej 250 osób,  do 25.10.2019 podpisują umowę o zarządzanie PPK, a do 12.11.2019 mają czas na podpisanie umowy o prowadzenie PPK. Pierwsze wpłaty do PPK mają być wpłacone za listopad do 15.12.2019, chociaż przy  możliwie najwcześniejszym załatwieniu formalności pierwsze wpłaty mogą być już odprowadzane w sierpniu. Terminy na zawarcie umowy o prowadzenie dla kolejnych grup podmiotów przypadać będą 12.05.2020, 12.11.2020 i 12.05.2021.

Wprowadzenie programu wymaga przygotowań także wewnątrz samej firmy. Należy przede wszystkim uwzględnić w planach dodatkowe wydatki na wpłaty pracodawcy oraz techniczną obsługę programu. Konieczne będzie także stworzenie procedur wypełniania nowych obowiązków.Więcej informacji o tym jak wdrożyć PPK , znajduje się w zakładce dla pracodawcy.